Kobilerde Kurumsal Kültür ve Yönetişim Bölüm 1 Yazı 1

Galip Yüksel

Yazan: Galip Yüksel (Haziran 2017)

İki bölümden oluşacak bu yazı dizisinin ilk bölümü: Kobilerde Kurumsal Kültür ve Yönetişim bölüm 1, yazı 1-6

Aile şirketlerinin faaliyetlerinin sürdürülebilirliği hakkında söylenen bir söz vardır: Birinci kuşak kurar, ikinci tutar, üçüncü batırır.

Girişimci tarafından başlatılıp zaman içinde büyüyen şirketlerin kuşaklar boyu devam edememesinin sebepleri arasında gösterilen unsurlardan birisi de kurumsal olamamalarıdır.

O zaman kurumsallaşma ve kurumsal yönetim arasındaki farkı anlamaya çalışalım.

Corparate Governance olarak bilinen Kurumsal Yönetimiz İlkeleri OECD nin üyeleri arasında 1998 yılında oluşturduğu bir çalışma grubunun bu konuda hazırladığı raporun 1999 yılında OECD bakanlar grubu tarafından onanması ile yürürlüğe girdi.

Türkiye’de kurumsal yönetim dediğimiz anlayışın yaygın tartışılması 23.02.2005 tarihinde İMKB Kurumsal Yönetim Endeksi Temel Kuralları kamuoyu ile paylaşılmasından sonra başladı denilebilir.

OECD: Organisation for Economic Cooperation and Development

Ülkemizde 01 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe giren Yeni Türk Ticaret Kanunu bu ilkeler temel alınarak hazırlandı.

TDK (Türk Dil Kurumu) sözlüğünden:

Kurum                                 : a- Huk. Evlilik, aile, ortaklık, mülkiyet gibi köklü bir yapıyı içeren, genellikle devletle ilişkisi olan yapı veya birlik, müessese.

Kurum                                 : İng. Institution. Belirli düşüncelerin, davranış kalıplarının, bireyler arasındaki ilişkilerin ve karşılıklı görevlerin oluşturduğu, kökü birtakım törelere dayalı toplumsal örgenleşme (örneğin: din, aile v.b).

Kurum                                 : İng. Establishment. Belirli bir amacı gerçekleştirmek üzere kurulan özel veya kamu örgütü.

Kurum                                 : Kuruluş, yapılış, şekil, biçim

Kuruluş                               : Teşekkül

Kurumsal            : sf. 1- Kurumla ilgili.  2- Değişik birim ve fonksiyonlarıyla bir kurumun niteliklerine tam anlamıyla sahip olan.

Yönetim              : 1- Yönetme işi, çekip çevirme, idare. Bu iş sizin yönetiminiz altında yürüyebilir.  2- mec. Dümen

Yönetim              : İng. Management

Yönetişim          : Resmi ve özel kuruluşlarda idari, ekonomik, politik otoritenin ortak kullanımı.

Bazı kelimelere ingilizce sözlükten bakalım.

Corporate: 1- Birleşmiş, yekvücut.  2- Ortak, kolektif, şirketleştirilmiş.  3- (Law/Hukuk) Tüzel, Hükmi

Corporation: 1- Dernek, Kurum.  2- Lonca.  3- Tüzel kişi.

Govern: Yönetmek, idare etmek

Governance; Yönetim, idare

Manager: Müdür, yönetici, menecer

Management: Yönetim, idare

Governance kelimesi ile içinde management de olan daha kapsamlı bir yönetim anlayışı ve ilişkisi kastedilir. Bir şehrin valisi o şehrin “Governor” ıdır ama ‘Manage’ işini yapmakla beraber kendisine ‘manager’ denmez. Bir bölüm müdürü ‘manager’ veya ‘director’ dür ama kendisine ‘Governor’ denmez. Bu kelime Türkçe’de Guvernör olarak kullanılmaktadır.

TDK sözlüğünde “Kurum” için hem “İnstitution” hem de “Establishment kelimelerinin kullanılması biraz kafa karıştırıcı olabilir. Institution dediğimizde kurumdan/müesseseden, Establishment dediğimizde ise kuruluştan/tesisten bahsederiz. (İngilizce kelimelerin çevirisi için Bk: Golden Dictionary, üçüncü baskı, 1990)

Kelimelerden yola çıkarsak, kurumsal yönetime ingilizce ‘institutional management’  diyebilirdik. Oysa yönetimsel anlam olarak bahsettiğimiz şeyin adı ‘corporate governance’.

Şunu hemen söylememiz gerekir ki OECD’nin ilkelerini belirlediği ‘corporate governance’ belli bir büyüklüğün üzerine çıkmış, borsaya açılmış, çok ortaklı şirketler içindir.

Türkiye standartlarındaki ‘Kobi’ler için değildir.

Bu ilkeleri daha küçük ölçekli şirketlere uygulama çalışmaları son 10 yılın gelişmelerindendir. Bu çalışmalar da halka açılma veya yabancı ortak bulma aşamasına gelmiş/gelebilecek şirketler içindir. Diğerleri içinse bazı “yapılırsa iyi olur tavsiyeleri”. Mesela kredi bulma kolaylığı sağlar gibi.

Kobiler için değildir dediğimizde ‘Kobi’ nedir tanımını yapmalıyız.

Türkiye’de çeşitli kaynaklarda verilen değerlere göre

·                                            Kobilerin oranı:  % 99

·                                            Aile şirketlerinin oranı: % 95

·                                            Aile şirketlerinin ortalama ömrü: 25 yıl

Olarak tahmin edilmektedir.

Sonraki yazı: Bölüm 1 Yazı 2